Σύνταξη λόγω Θανάτου

Όταν πεθαίνει ο/η σύντροφός σου ή ο γονιός που σε συντηρούσε, η σύνταξη λόγω θανάτου — η «σύνταξη χηρείας» για τον σύζυγο και η «ορφανική» για τα παιδιά — δεν είναι ελεημοσύνη του κράτους. Είναι κατοχυρωμένο δικαίωμα, πληρωμένο με τις εισφορές μιας ολόκληρης εργασιακής ζωής. Το ποσοστό του επιζώντος συζύγου ανέβηκε από 50% σε 70% το 2019, ύστερα από χρόνια πίεσης. Όμως το κράτος κρατά ακόμη το «ψαλίδι»: αν τολμήσεις να δουλέψεις μετά την πρώτη τριετία, σου κόβει τη σύνταξη στο μισό. Μάθε τι ακριβώς δικαιούσαι, πού είναι οι παγίδες και πώς να το διεκδικήσεις.

Ποιοι δικαιούνται

Δικαιούχοι της σύνταξης λόγω θανάτου ασφαλισμένου ή συνταξιούχου είναι:

• Ο/η επιζών/-ώσα σύζυγος ή το έτερο μέρος του συμφώνου συμβίωσης — με τους ίδιους ακριβώς όρους. Το σύμφωνο συμβίωσης εξομοιώνεται πλήρως με τον γάμο.
• Τα άγαμα τέκνα του θανόντος — νόμιμα, νομιμοποιηθέντα, αναγνωρισθέντα, υιοθετηθέντα.
• Ο/η διαζευγμένος/-η, υπό αυστηρές προϋποθέσεις (βλ. παρακάτω).

Προσοχή: το άρθρο 12 δεν προβλέπει, στη γενική περίπτωση, σύνταξη για τους γονείς ή τα αδέλφια του θανόντος. Δικαιούχοι είναι ο σύζυγος/σύντροφος, τα τέκνα και —υπό όρους— ο διαζευγμένος σύζυγος.

Πόσα δικαιούσαι — τα ποσοστά

Το 70% υπολογίζεται πάνω στη σύνταξη «που λάμβανε ή δικαιούταν ο θανών». Όταν οι δικαιούχοι είναι πολλοί (σύζυγος + τέκνα) και τα ποσοστά αθροιστικά ξεπερνούν το 100%, περικόπτονται αναλογικά ώστε το σύνολο να μην υπερβαίνει τη σύνταξη του θανόντος — αυτός είναι ο νόμιμος «κόφτης» του αθροίσματος.

Τέκνα — μέχρι πότε: κάθε άγαμο τέκνο παίρνει 25% μέχρι να συμπληρώσει το 24ο έτος της ηλικίας του. Μετά τα 18 η καταβολή συνεχίζεται εφόσον σπουδάζει, ως τα 24. Αν το τέκνο έχει αναπηρία ≥67% που επήλθε πριν τα 24, η σύνταξη συνεχίζεται εφ' όρου ζωής, όσο διαρκεί η αναπηρία.

Ο κανόνας της τριετίας γάμου / συμφώνου

Για να πάρει σύνταξη ο επιζών σύζυγος, ο γάμος ή το σύμφωνο συμβίωσης πρέπει να έχει διαρκέσει τουλάχιστον 3 έτη μέχρι την ημερομηνία θανάτου. (Το όριο ήταν 5 έτη μέχρι το 2019.)

Ο κανόνας ΔΕΝ ισχύει —δηλαδή δικαιούσαι σύνταξη ακόμη κι αν ο γάμος κράτησε λιγότερο— στις εξής περιπτώσεις:

• Ο θάνατος οφείλεται σε ατύχημα (εργατικό ή μη) ή σε ανθρωποκτονία.
• Γεννήθηκε ή νομιμοποιήθηκε τέκνο κατά τη διάρκεια του γάμου/συμφώνου.
• Η χήρα ήταν έγκυος κατά τον θάνατο και γέννησε.
• Πρόκειται για αναβίωση (ανασύσταση) προηγούμενου γάμου, εφόσον η συνολική διάρκεια αρχικού και εξ ανασυστάσεως γάμου είναι ≥3 έτη και ο εξ ανασυστάσεως γάμος κράτησε ≥6 μήνες.

Καμία προϋπόθεση ηλικίας δεν ισχύει πλέον για τον επιζώντα σύζυγο: το παλιό όριο των 55 ετών καταργήθηκε το 2019. Παίρνεις σύνταξη ανεξαρτήτως ηλικίας.

Το «ψαλίδι» μετά την τριετία — μείωση 50%

Εδώ κρύβεται η μεγαλύτερη παγίδα. Για την πρώτη τριετία μετά τον θάνατο καταβάλλεται ολόκληρο το 70%, χωρίς όρους. Μετά τη συμπλήρωση της τριετίας:

• Αν ο επιζών σύζυγος εργάζεται ή λαμβάνει δική του σύνταξη (από δικό του δικαίωμα ή άλλη πηγή), η σύνταξη θανάτου μειώνεται κατά 50% — δηλαδή το 70% περιορίζεται στο 35% της σύνταξης του θανόντος.
• Αν δεν εργάζεται και δεν παίρνει άλλη σύνταξη, κρατά ολόκληρο το 70%.

Η εξαίρεση της αναπηρίας: αν ο επιζών σύζυγος είχε, κατά την ημερομηνία θανάτου, σωματική ή πνευματική αναπηρία ≥67%, η σύνταξη δεν μειώνεται — κρατά ολόκληρο το 70% ακόμη κι αν εργάζεται ή παίρνει άλλη σύνταξη, για όσο διαρκεί η αναπηρία.

Η πάλη για την κατάργηση του «ψαλιδιού»: η μείωση στο 35% τιμωρεί ουσιαστικά τον/την επιζώντα που δουλεύει για να ζήσει. Έχει συζητηθεί νομοθετική ρύθμιση που θα «κλειδώνει» το ποσοστό στο 70% και θα καταργεί την περικοπή — αλλά μέχρι τις 13.7.2026 ΔΕΝ έχει ψηφιστεί τέτοια διάταξη· ισχύει ακόμη η μείωση 50%. Μην παραιτηθείς από το δικαίωμά σου να εργάζεσαι — διεκδίκησε συλλογικά την κατάργηση του κόφτη.

Ειδικές περιπτώσεις

• Προσωρινή σύνταξη: μέχρι να εκδοθεί η οριστική απόφαση καταβάλλεται προσωρινή σύνταξη ίση με το 50% της οριστικής, ώστε να μη μείνει η οικογένεια χωρίς εισόδημα.
• Θάνατος από εργατικό ατύχημα ή επαγγελματική νόσο: η σύνταξη λόγω θανάτου δεν μπορεί να είναι μικρότερη από €893,75 (από 1.1.2026), ανεξαρτήτως χρόνου ασφάλισης.
• Διαζευγμένος/-η σύζυγος: δικαιούται μέρος της σύνταξης εφόσον πληροί σωρευτικά αυστηρούς όρους — γάμος ≥10 έτη, λάμβανε ή δικαιούταν διατροφή, δεν έχει ξαναπαντρευτεί ή συνάψει σύμφωνο, το εισόδημά του είναι κάτω από συγκεκριμένο όριο και το διαζύγιο δεν εκδόθηκε με δική του/της υπαιτιότητα.
• Γάμος μετά τη συνταξιοδότηση: αν ο γάμος συνάφθηκε αφού ο θανών είχε ήδη συνταξιοδοτηθεί, το ποσοστό μπορεί να μειωθεί κλιμακωτά (κατά 1–5% ανά έτος, ανάλογα με τη διαφορά ηλικίας και τη διάρκεια του γάμου).

Πώς κάνεις αίτηση

1. Υπόβαλε αίτηση ηλεκτρονικά στον e-ΕΦΚΑ (Ηλεκτρονική Υπηρεσία Υποβολής Αίτησης Συνταξιοδότησης). Το δικαίωμα ξεκινά από την 1η του επόμενου μήνα από τον θάνατο.
2. Δικαιολογητικά: ληξιαρχική πράξη θανάτου, πιστοποιητικό οικογενειακής κατάστασης, στοιχεία ασφάλισης/σύνταξης του θανόντος, ΑΜΚΑ/ΑΦΜ των δικαιούχων και —όπου ισχύει— βεβαίωση σπουδών για τα τέκνα ή γνωμάτευση ΚΕΠΑ για αναπηρία.
3. Κάνε αίτηση έγκαιρα. Όσο καθυστερείς, ρισκάρεις να χαθούν αναδρομικά. Ζήτα αριθμό πρωτοκόλλου και παρακολούθησε την πορεία.
4. Μέχρι την οριστική απόφαση θα λαμβάνεις προσωρινή σύνταξη (50%). Αν υπάρξει υπερβολική καθυστέρηση ή αδικαιολόγητη απόρριψη, απευθύνσου στο σωματείο σου, σε εργατολόγο ή στον Συνήγορο του Πολίτη.

Δες επίσης

• Θάνατος Εργαζομένου
• Σύνταξη
• Εφάπαξ

Νομοθεσία

• Ν. 4387/2016, άρθρο 12 — «Σύνταξη λόγω θανάτου»· το ισχύον θεσμικό πλαίσιο
• Ν. 4611/2019, άρθρο 19 — η καθοριστική τροποποίηση του άρθρου 12: αύξηση του ποσοστού του επιζώντος συζύγου από 50% σε 70%, μείωση της απαιτούμενης διάρκειας γάμου από 5 σε 3 έτη, κατάργηση του ορίου ηλικίας (55 ετών)· ισχύς από 17.5.2019
• Ν. 4670/2020 — ασφαλιστική μεταρρύθμιση & ψηφιακός μετασχηματισμός e-ΕΦΚΑ (ευρύτερο πλαίσιο συντάξεων)
• e-ΕΦΚΑ — Σύνταξη λόγω θανάτου / Προϋποθέσεις απονομής και Σύνταξη λόγω θανάτου / Ποσό