Συλλογικές Συμβάσεις Εργασίας (ΣΣΕ)

Η Συλλογική Σύμβαση Εργασίας (ΣΣΕ) είναι γραπτή συμφωνία μεταξύ εργοδοτών ή εργοδοτικών οργανώσεων και συνδικαλιστικών οργανώσεων, που καθορίζει όρους εργασίας και αμοιβής. Αποτελεί το βασικό εργαλείο των συλλογικών διαπραγματεύσεων και ιστορικά έχει διασφαλίσει δικαιώματα που δεν υπήρχαν στο νόμο. Κανένα αφεντικό δεν τα έδωσε εθελοντικά — κερδήθηκαν μέσα από αγώνα.

Τύποι ΣΣΕ

Ο εθνικός κατώτατος μισθός καθορίζεται πλέον νομοθετικά (Υπουργική Απόφαση μετά από σύμφωνη γνώμη του Υπουργικού Συμβουλίου — Ν. 4172/2013 άρθρο 103· η διαδικασία κωδικοποιήθηκε στον ΚΕΔ, ΠΔ 62/2025) — όχι από την ΕΓΣΣΕ, όπως ίσχυε πριν το 2012. Η ΕΓΣΣΕ θέτει ελάχιστα όρια που δεσμεύουν τα μέλη των υπογραφουσών οργανώσεων και αποτελεί υπόδειγμα για τις κατώτερες ΣΣΕ.

Ποιους δεσμεύει μια ΣΣΕ

Δεσμεύει τα μέλη των υπογραφόντων οργανώσεων — αλλά με σημαντικές εξαιρέσεις:

• Αν η ΣΣΕ δεσμεύει ήδη εργοδότες που απασχολούν πάνω από το 50% των εργαζομένων του κλάδου ή του επαγγέλματος, ο Υπουργός Εργασίας μπορεί — μετά από γνώμη του Ανώτατου Συμβουλίου Εργασίας — να την κηρύξει γενικώς υποχρεωτική για όλους τους εργαζόμενους του κλάδου, ακόμα και σε μη μέλη (μηχανισμός επέκτασης, Ν. 1876/1990 άρθρο 11 όπως ισχύει μετά τον Ν. 4635/2019 άρθρο 56).
• Αυτό σημαίνει: ακόμα κι αν ο εργοδότης σου δεν είναι μέλος εργοδοτικής ένωσης, η ΣΣΕ μπορεί να σε καλύπτει.

Ο κανόνας της ευνοϊκότερης ρύθμισης

Η ΣΣΕ υπερισχύει της ατομικής σύμβασης εφόσον παρέχει καλύτερους όρους για τον εργαζόμενο. Αν η ατομική σύμβαση προβλέπει υψηλότερο μισθό από τη ΣΣΕ, ισχύει η ατομική σύμβαση. Αν η ΣΣΕ προβλέπει περισσότερες μέρες άδειας, ισχύει η ΣΣΕ. Ο νόμος πάντα ευνοεί την καλύτερη ρύθμιση — δεν επιτρέπεται υποβιβασμός.

Ποτέ δεν μπορεί ατομική σύμβαση να αφαιρέσει δικαίωμα που δίνει η ΣΣΕ.

Μετενέργεια — τι γίνεται όταν λήξει η ΣΣΕ

Αν μια ΣΣΕ λήξει χωρίς να έχει υπογραφεί νέα, εξακολουθεί να ισχύει αυτούσια για 3 μήνες (παράταση) και εφαρμόζεται και στους νεοπροσλαμβανόμενους. Αν μέσα στο τρίμηνο δεν συναφθεί νέα ΣΣΕ, διατηρούνται ως όροι της ατομικής σύμβασης μόνο ο βασικός μισθός/ημερομίσθιο και τέσσερα επιδόματα — ωρίμανσης (τριετίες), τέκνων, σπουδών, επικίνδυνης εργασίας· τα υπόλοιπα καταργούνται. Αυτό λέγεται μετενέργεια (ΠΥΣ 6/2012· πάγια νομολογία ΑΠ 395/2021).

Η μετενέργεια σε προστατεύει από τα αφεντικά που σκόπιμα αφήνουν να λήξει η ΣΣΕ χωρίς διαπραγμάτευση — μια κλασική τακτική αποδυνάμωσης.

ΟΜΕΔ — μεσολάβηση και διαιτησία

Αν οι διαπραγματεύσεις για ΣΣΕ αποτύχουν, τα μέρη μπορούν να προσφύγουν στον ΟΜΕΔ (Οργανισμός Μεσολάβησης και Διαιτησίας):

1. Μεσολάβηση: ο ΟΜΕΔ προτείνει λύση — αν δεν γίνει αποδεκτή, δεν δεσμεύει
2. Διαιτησία: η απόφαση του ΟΜΕΔ δεσμεύει αμφότερα τα μέρη και έχει ισχύ ΣΣΕ

Περισσότερα: omed.gr.

Πώς να βρεις ποια ΣΣΕ σε καλύπτει

Το σωματείο του κλάδου ή η ομοσπονδία είναι η πρώτη κλήση. Εναλλακτικά: ψάξε στο Υπουργείο Εργασίας (ypergasias.gov.gr) ή στον ΟΜΕΔ (omed.gr) για τον κατάλογο κατατεθειμένων ΣΣΕ, ζήτησε αντίγραφο απευθείας από τον εργοδότη (υποχρεούται να σε ενημερώνει), ή ρώτα την Επιθεώρηση Εργασίας (τηλ. 1555).

Τι κάνω αν ο εργοδότης παραβιάζει τη ΣΣΕ

• Κατάγγελλε στην Επιθεώρηση Εργασίας (τηλ. 1555) — η επιθεώρηση έχει εξουσία να επιβάλει πρόστιμα
• Ενημέρωσε αμέσως το σωματείο σου
• Άσκησε αγωγή στο εργατοδικείο για καταβολή των διαφορών (η αξίωση παραγράφεται σε 5 χρόνια)
• Αν είσαι αρκετοί εργαζόμενοι με το ίδιο πρόβλημα, ομαδική αγωγή είναι πιο αποτελεσματική
• Αν σε αγνοούν, κατάγγελλε συλλογικά μέσω του σωματείου. Η παραβίαση ΣΣΕ δεν είναι ατομική υπόθεση — αν τα αφεντικά κόβουν δικαιώματα σε έναν, το κάνουν σε όλους. Η ομαδική δράση — από κοινή καταγγελία μέχρι απεργία — είναι αυτή που αναγκάζει τη συμμόρφωση.

Δες επίσης

• Συνδικαλισμός — πώς να ιδρύσεις σωματείο και να διαπραγματευτείς ΣΣΕ
• Κατώτατος Μισθός — η ΕΓΣΣΕ και η νομοθετική ρύθμιση μισθού
• Απεργία — το εργαλείο πίεσης αν οι διαπραγματεύσεις αποτύχουν

Νομοθεσία

• Ν. 1876/1990 — Ελεύθερες συλλογικές διαπραγματεύσεις· βασικός νόμος ΣΣΕ και ίδρυση του ΟΜΕΔ (μεσολάβηση/διαιτησία) — κωδικοποιημένο στον ΚΕΔ (ΠΔ 62/2025) άρθρα 394–414
• Ν. 4635/2019 — Επαναφορά του μηχανισμού επέκτασης ΣΣΕ και της αρχής της ευνοϊκότερης ρύθμισης (άρθρο 56, τροποποίηση του άρθρου 11 Ν. 1876/1990)
• Ν. 4808/2021 — Τροποποίηση του κανόνα δέσμευσης από ΣΣΕ (άρθρο 97, τροποποίηση του άρθρου 8 Ν. 1876/1990)
• Ν. 1767/1988 — Συμβούλια Εργαζομένων (κωδικοποιημένο στον ΚΕΔ, ΠΔ 62/2025, άρθρα 425–441)